Στη Δυτική κοινωνία, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει καλύψει τη βιολογική ανάγκη της πείνας. Τι γίνεται όμως, όταν το φαγητό γίνεται ανταμοιβή, παρηγοριά, απόδραση και τρόπος να μουδιάσουμε όσαν δεν αντέχουμε να νιώσουμε; Τρώμε όταν αγχωνόμαστε, όταν θυμώνουμε, όταν νιώθουμε μοναξιά ή απογοήτευση. Μάλιστα, τις περισσότερες φορές χωρίς να πεινάμε.
Η καθημερινότητα, όπως έχει διαμορφωθεί έχει μετατρέψει το φαγητό σε έναν εύκολο και άμεσα διαθέσιμο μηψανισμό διαχείρισης της ψυχικής δυσκολίας. Ένα γλικό μετά απο μια δύσκολη μέρα, ένα βραδινό τσιμπολόγημα – binge eating μπροστά στην οθόνη, μέσα στην πίεση της δουλειάς. Δεν είναι απλά, μια κακή συνήθεια, αλλά ενας ψυχικός μηχανισμός.
Η διαφορά συναισθηματικής και σωματικής πείνας
Η σωματική πείνα έρχεται σταδιακά. Το σώμα ζητά ενέργεια και όταν χορτάσει, σταματά. Η συναισθηματική πείνα όμως, είναι απότομη, έντονη και συνήθως απαιτεί συγκεκριμένες τροφές, όπως γλυκά υδατάνθρακες και λιπαρά. Δηλαδή άμεση ανακούφιση…
Έτσι, λίγα λεπτά, το φαγητό λειτουργεί ως ηρεμιστικό. Ο εγκεφαλος ελευθερώνει ντοπαμίνη και δημιουργείται μια πρόσκαιρη αίσθση ευχαρίστησης ή ασφάλειας. Όμως, το σύναίσθημα που προκάλεσε αυτή την ανάγκη, δεν εξαφανίζεται. Παραμένει εκεί, λίγο χειρότερο απο πριν συνδεδεμένο και με την ενοχή ή την ντροπή.
Έτσι, μπαίνουμε στον φαύλο κύκλο.
Φαύλος Κύκλος Σχετικά με το Στρες και το Φαγητό
┌───────────────┐
│ Στρες │
└───────┬───────┘
|
v
┌───────────────┐
│ Φαγητό │
└───────┬───────┘
|
v
┌────────────────────┐
│ Προσωρινή │
│ Ανακούφιση │
└───────┬───────────┘
|
v
┌───────────────┐
│ Ενοχή │
└───────┬───────┘
|
v
┌────────────────────┐
│ Περισσότερο Στρες │
└────────────────────┘
Αυτό το διάγραμμα προβάλλει τη ροπή μεταξύ των φάσεων και πώς κάθε βήμα επηρεάζει το επόμενο, διατηρώντας έτσι τον φαύλο κύκλο.
Γιατί συμβαίνει όλο και περισσότερο σήμερα;
Ζούμε σε μια εποχή που είμαστε σε επαφή με συνεχόμενη υπερδιέγερση και ψυχική κόπωση. Πιεζόμστε νε είμαστε συνεχώς παραγωγικοί, επιτυχημένοι, διαθέσιμοι και μέσα σε όλο αυτό, “καλά” (Σταμάτα λίγο και ξαναδιάβασε την πρόταση αργά). Ταυτόχρονα, ζούμε σε μια διαρκή ταχύτητα, χωρίς πραγματικά να έχουμε τον διαθέσιμο χρόνο για να επεξεργαστούμε τα συναισθήματα σε όλο αυτό.
Οι περισσότεροι δεν έχουν μάθει να αναγνωρίζουν καν, τι νιώθουν. Έμαθαν απλά να καταπίνουν… Θυμό, φόβο, ματαίωση, μοναξιά. Συχνά μαζί με όλα αυτά, καταπίνουμε και το φαγητό.
Το φαγητό είναι εύκολο. Δεν εξηγείς. Δεν συγκρίνεις. Δεν συγκούεσαι και δεν συγκρούεται μαζί σου. Είναι άμεση ανακούφιση μέσα σε έναν κόσμο που απαιτεί όλο και περισσότερα.
Δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα
Η υπερφαγία που γίνεται απο συναισθηματικό έλλειμα συχνά αντιμετωπίζεται με κριτική. “Δεν έχεις πειθαρχία”, “Πρέπει να ελέγχεσαι”, “Σταμάτα να τρώς”.
Η σχέση, ωστόσο με το φαγητό δεν αφορά τη θέληση μόνο. Αφορά τις ελλείψεις, τις πληγές, την πίεση, τις αντοχές του καθενός. Πολλοί άνθρωποι δεν τρώνε επειδή πεινούν. Τρώνε επειδή κουράστηκαν να κρατιούνται δυνατοί όλη μέρα.
Πίσω απο μια ανεξέλεγκτη κατανάλωη φαγηοτύ μπορεί να υπάρχει άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, μοναξιά, καταπίεση ή βαθιά συναισθηματική εξάντληση.
Η πραγματική ανάγκη δεν είναι πάντα το φαγητό
Ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η στιγμή που πολλές φορές αναρωτιόμαστε: “Τι νιώθω πραγματικά αυτή τη στιγμή;”
Αν, αντί να ακούσουμε το συναίσθημα, προσπαθούμε να το καπελώσουμε, τότε το σώμα και η ψυχή δεν θα βρούν χώρο να μιλήσουν.
Δεν είναι λύση η αυστηρή δίαιτα και η λίγη ακόμα στέρηση ή η αυτοτιμωρία. Τη λύση θα μας την δώσει ο χώρος που θα δημιουργήσουμε για να βρει τρόπο να επικοινωνήσει μαζί μας το σώμα και η ψυχή. Οι άβολες αλήθειες που θα αντικρύσουμε εκεί. Η κατανόηση του γιατί αποφευγουμε τον εαυτό μας και καταφεύγουμε στο φαγητό όταν πονάμε.
Όταν αναπτύξουμε, άλλους τρόπους να φροντίσουμε τον εαυτό μας με ξεκούραση, έκφραση, συναισθηματική σύνδεση, ψυχοθεραπεία, ουσιαστική επικοινωνία.
Μήπως δεν πεινάς για φαγητό;
Μήπως πεινάς για ηρεμία,
χαλάρωση,
αγάπη,
χώρος για να νιώσεις χωρίς να είσαι συνέχεια δυνατός/ή
Κάν’το αλλιώς
Και θα σου πω και ένα μυστικό. Όταν τρώς, χωρίς να συνδέεσαι με τη στιγμή του φαγητού σου, στερείς απο εσένα μια απόλαυση.
Το φαγητό είναι μια τελετουργία. Μια στιγμή που μας δίνει απόλαυση. Πριν απο την πρώτη σου μπουκιά, σταμάτα λίγο και τότε φάε συνειδητά. Γεύσου όλα τα στοιχεία της μπουκιάς σου. Απόλαυσε.
Μήπως όμως, είναι μόνο το φαηγτό η απόλαυση που επιτρέπεις στον εαυτό σου;